WoonAnders: Een biobased buurt aan het water

In Lelystad werkt een groep mensen al bijna zes jaar aan een biobased buurt op de grens van land en water. Waar bewoners elkaar kennen, naar elkaar omkijken en samen optrekken. De groep wil via Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) niet alleen woningen realiseren, maar ook een manier van wonen die past bij de toekomst: met aandacht voor gemeenschap, natuur en een lage ecologische voetafdruk.

Je hebt niet alles in de hand

Dat gaat niet altijd volgens plan, vertellen Freddy van Arnhem en Ronald Schipper. Ze zijn vanaf het begin betrokken bij het initiatief WoonAnders Lelystad en actief in verschillende werkgroepen. De groep heeft zich de afgelopen jaren gevormd rondom het idee van een duurzame buurt aan het water, inclusief drijvende huizen. Voor dat plan was een bouwlocatie toegewezen en hadden ze ontwerpen opgetekend. 

“Opeens werd ons toen verteld dat het water er helemaal uitgaat”, vertelt Freddy. Door een gewijzigde koers voor de gebiedsontwikkeling waar de locatie van WoonAnders onder valt, werd het water geschrapt. “Dat is heel lastig. Wonen aan en op het water was een droom die we als groep zo lang hebben gedeeld. En dan blijkt het ineens heel anders te zijn.”

Kernwaarden als kompas

De wijziging had een groot effect op de groep. Ronald: “We moesten met onszelf en met elkaar in gesprek. Waarom doe je mee. Wat is voor jou echt belangrijk? Gaat het je om het water, of om de mensen en de kernwaarden?” Voor sommige bleek het water onmisbaar en een aantal deelnemers verliet de groep. De rest gaat door met een gewijzigd plan voor woningen in het groen. 

De procesbegeleider van de groep, Alex Sievers van Beyond Now, helpt de groep ook bij dit soort uitdagingen. Ronald: “Je wil op sommige momenten wel eens rellen, maar met Alex werken we volgens een harmoniemodel. Uiteindelijk wil je de relatie met de politiek goed houden, met hen moet je samen door.”

Tip: Hoe duidelijker de kernwaarden zijn, hoe meer houvast je hebt als groep in het geval van verandering.

Foto: het buurtschap waar WoonAnders gerealiseerd zal worden

Biobased bouwen: ambitie én realisme

Biobased bouwen is al vanaf het begin een belangrijke pijler van WoonAnders. De groep koos bewust voor een architect met veel ervaring in biobased bouwen en met collectief bouwen: ORGA. Dat helpt om duurzame ambities om te zetten in haalbare plannen.

Tegelijk blijft het voor de groep zoeken naar balans. Biobased bouwen moet technisch mogelijk zijn en financieel passen. WoonAnders kijkt daarom naar slimme oplossingen, zoals seriematige bouw, herhaalbare onderdelen en het combineren van nieuwe en hergebruikte materialen.

Freddy: “Het hoeft niet duurder te zijn, maar je moet wel bereid zijn om samen keuzes te maken.”

Samen achter je keuzes staan is ook van belang, wanneer de plannen vanuit de gebiedsontwikkeling verschuiven. Waar eerder werd gesproken over volledig biobased bouwen, wordt nu bijvoorbeeld een percentage genoemd, vertelt Freddy. WoonAnders kiest er als groep bewust voor om de lat hoog te houden en zelf actief kennis en partners op te zoeken die daarbij passen. Ze zoeken inspiratie bij lokale en regionale partijen die werken met korte ketens en duurzame bouwmaterialen.

Tip: benoem duurzaamheid niet alleen als ideaal, maar maak het concreet. Wat vind je als groep belangrijk, en waar ben je bereid om concessies te doen?

Een sterke groep is net zo belangrijk als de plannen

Zoals vaak bij collectieve zelfbouw, staat het sociale fundament van WoonAnders al stevig, ook al zijn de woningen er nog niet. De groep werkt met werkgroepen, verdeelt taken en organiseert momenten om samen te komen. Iedereen draagt op zijn eigen manier bij.

Dat is vooral belangrijk in lastige fases. Wanneer plannen vertragen of wijzigen, is er ruimte om frustratie te delen en samen vooruit te kijken. Ronald: “Dat sociale bouwwerk staat er eigenlijk al. Iedereen pakt iets op. Dat helpt enorm.”

Tip: sluit je aan bij een initiatief omdat je onderdeel van een gemeenschap wilt zijn, niet alleen omdat je straks ergens wilt wonen.

Nieuwe leden komen in fases

Veel geïnteresseerden stappen pas in wanneer plannen concreter worden, weet Freddy uit ervaring van een eerder zelfbouwproject. Begrijpelijk, vindt ze, zeker voor starters en jonge gezinnen. “Die weten helemaal niet waar ze over zes of zeven jaar zijn, hoe moet je dit dan inplannen?”. 

Daarom organiseert de groep in de huidige fase vooral informatieavonden en persoonlijke gesprekken, zonder actief te werven. Zodra er meer duidelijkheid komt over het definitieve ontwerp en de kosten, groeit de belangstelling vanzelf.

Tip: accepteer dat mensen op verschillende momenten instappen. Dat hoort bij collectieve projecten.

Stap voor stap richting realisatie

De komende periode staat voor WoonAnders in het teken van keuzes maken en vooruitkijken binnen de nieuwe kaders van de locatie. Er is een nieuw conceptontwerp voor het Buurtschap waar WoonAnders in moet landen. Daar gaat de groep nu mee aan het werk. “Maar de kosten van opnieuw de plannen omgooien zijn niet gering”, laat Freddy weten. “Dat drukt zwaar op een initiatief dat enkel een Rabobank startsubsidie van €5.000 ontving.”

Tegelijk zien ze meer beweging ontstaan op provinciaal niveau. Met het nieuwe expertisepunt collectief bouwen en wonen wil de provincie initiatieven beter ondersteunen met kennis, voorbeelden en verbindingen. 

Voor WoonAnders geeft dat hoop: niet omdat het alle obstakels wegneemt, maar omdat ze merken dat collectieve initiatieven steeds serieuzer worden genomen. Freddy: “We weten niet precies hoe het eindbeeld eruitziet, maar we blijven bewegen. En zolang de groep staat en er ondersteuning groeit, blijven we stappen zetten.”

Beeld: WoonAnders